M2 Integration 溫書大筆記
適用:HKDSE Mathematics Extended Part — Module 2 (Algebra and Calculus)
課題:Integration 及其應用(約佔 M2 全卷 25–35 分)
卷制:M2 只有一份卷,2 小時 30 分,100 分;Section A(8–12 短題,50 分)+ Section B(3–5 長題,50 分),全部必答,無 MC、無 SBA。
本筆記用法:左邊目錄跳章。★ = 必須背到滾瓜爛熟;⚠️ = 歷屆最常失分位。
0. 先看清楚:呢個課題喺 M2 卷入面係點考
0.1 Integration 出現嘅三種形態
| 形態 | 通常出喺邊 | 題型特徵 | 分數 |
|---|---|---|---|
| 短題(Section A) | 8–12 題短題其中 1–3 題 | 純技巧:求不定積分、定積分、代換、分部積分 | 3–6 分 |
| 中題(Section A 尾 / Section B 頭) | 一題多部分 | (a) 求 dy/dx 或不定積分 → (b) 用結果求面積/體積 | 8–12 分 |
| 長題(Section B) | 3–5 題長題其中一題 | 曲線與切線/法線圍成區域、旋轉體積、變率應用、參數式曲線 | 12–15 分 |
0.2 一份卷實際嘅時間分配
2.5 小時 = 150 分鐘做 100 分。每分約 1.4 分鐘。
- Section A:約 50 分鐘(短題要快,最慢 6 分鐘一題)
- Section B:約 85 分鐘(每題長題 20–25 分鐘)
- 最後 15 分鐘:覆卷(重點查 +C、絕對值、上下限、單位)
0.3 官方評分嘅底層邏輯:M 分 vs A 分
M2 係 conventional questions,評卷用 method marks (M) 同 answer marks (A)。
- M 分:有寫出正確方法嘅式子就有分,即使之後算錯
- A 分:答案正確才有
- 關鍵推論:一題 6 分,通常係 M1 A1 M1 A1 M1 A1。你唔識做落去,都要把「方法式子」寫出來 —— 空白係零分,寫錯方法但有結構係一半分。
⚠️ 最貴嘅一種失分:跳步。M2 考生最常講「我心算咗」,結果成題 M 分全失。以下每個方法後面都會標明「必須寫出嘅那一行」。
1. 不定積分:基礎公式表(★必須背)
1.1 基本公式
| 被積函數 | 不定積分 | 備註 |
|---|---|---|
| $x^n$ ($n \ne -1$) | $\dfrac{x^{n+1}}{n+1} + C$ | ⚠️ $n = -1$ 要分開處理 |
| $\dfrac{1}{x}$ | $\ln\lvert x\rvert + C$ | ⚠️ 絕對值唔可以漏 |
| $e^x$ | $e^x + C$ | |
| $e^{ax+b}$ | $\dfrac{1}{a}e^{ax+b} + C$ | ⚠️ 要除 $a$ |
| $a^x$ | $\dfrac{a^x}{\ln a} + C$ | |
| $\sin x$ | $-\cos x + C$ | ⚠️ 負號 |
| $\cos x$ | $\sin x + C$ | |
| $\sin(ax+b)$ | $-\dfrac{1}{a}\cos(ax+b) + C$ | |
| $\cos(ax+b)$ | $\dfrac{1}{a}\sin(ax+b) + C$ | |
| $\sec^2 x$ | $\tan x + C$ | |
| $\sec x \tan x$ | $\sec x + C$ | |
| $\tan x$ | $\ln\lvert\sec x\rvert + C$ | 等價 $\ln\lvert\cos x\rvert$ 前加負號 |
| $\sec x$ | $\ln\lvert\sec x + \tan x\rvert + C$ | |
| $\dfrac{1}{a^2+x^2}$ | $\dfrac{1}{a}\tan^{-1}\dfrac{x}{a} + C$ | |
| $\dfrac{1}{\sqrt{a^2-x^2}}$ | $\sin^{-1}\dfrac{x}{a} + C$ | ($\lvert x\rvert < a$) |
| $\dfrac{1}{x^2-a^2}$ | $\dfrac{1}{2a}\ln\left\lvert\dfrac{x-a}{x+a}\right\rvert + C$ | |
| $\ln x$ | $x\ln x - x + C$ | 用分部積分推 |
1.2 三條必須「用文字寫出來」嘅規則
- +C:任何不定積分答案冇
+ C→ 直接扣 A 分。就算題目後面要用到,都先寫+ C。 - 線性代換嘅「除 a」:$\int f(ax+b)\,dx = \dfrac{1}{a}F(ax+b) + C$。學生最常漏。寫出嚟嘅一行:
> Let $u = ax+b$, then $du = a\,dx$, so $dx = \dfrac{du}{a}$.
- $\int \frac{1}{x} dx = \ln\lvert x\rvert$:絕對值。定積分若跨越 $x=0$ 則該積分不存在。
1.3 化簡優先:唔好見積分就用技巧
好多題目係先用代數/三角化簡,再套基本公式。以下係常見「假複雜」:
| 表面 | 化簡 |
|---|---|
| $\dfrac{x^2+3x+2}{x+1}$ | $x+2$ (先做除法/因式分解) |
| $\dfrac{x^3}{x^2+1}$ | $x - \dfrac{x}{x^2+1}$ (先長除法) |
| $\sin^2 x$ | $\dfrac{1-\cos 2x}{2}$ |
| $\cos^2 x$ | $\dfrac{1+\cos 2x}{2}$ |
| $\sin x\cos x$ | $\dfrac{\sin 2x}{2}$ |
| $\tan^2 x$ | $\sec^2 x - 1$ |
| $\dfrac{1}{1+\cos x}$ | $\dfrac{1-\cos x}{\sin^2 x} = \csc^2 x - \dfrac{\cos x}{\sin^2 x}$ |
⚠️ 做任何積分前先問:可唔可以化簡到基本公式? 唔問就硬用代換,係 Section A 超時嘅主因。
2. 代換法 Substitution(最常考、最易錯)
2.1 判斷時機
見到以下任一情況,優先想代換:
- 有「函數 × 其導數」嘅影子:$\displaystyle\int f'(x)\,g\big(f(x)\big)\,dx$
- 根號入面係 $x$ 嘅一次式:$\sqrt{ax+b}$
- 分母係某函數嘅次方:$\dfrac{1}{(x^2+3)^4}$
- 指數上係 $x$ 嘅函數:$e^{x^2}\cdot x$
- 題目已經叫你 "using the substitution $u = \ldots$"(呢種係送分,一定要跟指示)
2.2 四步標準流程(★考場照抄呢四行)
(1)不定積分
$$\int x\sqrt{x^2+1}\,dx$$
Let $u = x^2 + 1$. Then $\dfrac{du}{dx} = 2x$, so $du = 2x\,dx$, i.e. $x\,dx = \dfrac{du}{2}$.
$$\int x\sqrt{x^2+1}\,dx = \int \sqrt{u}\cdot\frac{du}{2} = \frac{1}{2}\cdot\frac{2}{3}u^{3/2} + C = \frac{1}{3}(x^2+1)^{3/2} + C$$
⚠️ 三個必做:① 寫 du = ... dx ② 把所有 $x$ 消掉(最後答案唔可以有 $x$ 同 $u$ 混住) ③ 換回 $x$。
(2)定積分:換限,唔換回
$$\int_0^1 x\sqrt{x^2+1}\,dx$$
Let $u = x^2+1$, $du = 2x\,dx$.
When $x = 0$, $u = 1$; when $x = 1$, $u = 2$.
$$= \frac{1}{2}\int_1^2 \sqrt{u}\,du = \frac{1}{2}\left[\frac{2}{3}u^{3/2}\right]_1^2 = \frac{1}{3}\left(2\sqrt{2} - 1\right)$$
⚠️ 兩個致命錯:
- 換咗限又代返 $x$ → 全題錯
- 唔換限,用 $x$ 嘅 0 和 1 去代 $u$ 嘅表達式 → 全題錯
2.3 常見代換選擇對照表
| 積分形式 | 用咩代換 |
|---|---|
| $\sqrt{a^2-x^2}$ | $x = a\sin\theta$ |
| $\sqrt{a^2+x^2}$ | $x = a\tan\theta$ |
| $\sqrt{x^2-a^2}$ | $x = a\sec\theta$ |
| 有 $\sqrt{ax+b}$ | $u = \sqrt{ax+b}$(整條根號代) |
| 有理式含 $\sin x, \cos x$ | $t = \tan\dfrac{x}{2}$ |
| $e^x$ 出現多次 | $u = e^x$ |
| $\ln x$ 出現 | $u = \ln x$ |
| 分母為 $x^2+a^2$ | $x = a\tan\theta$ |
2.4 三角代換:必畫三角形
以 $x = a\sin\theta$ 為例,畫一個直角三角形回代:
a 对边 x
/| sinθ = x/a
a / | x 邻边 = √(a²-x²)
/θ_| 所以 √(a²-x²) = a cosθ
√(a²-x²)
⚠️ 三角代換後必須畫圖或用 identity 回代,唔可以「憑記憶寫」。評卷員會睇你有冇交代 $\sqrt{a^2-x^2} = a\cos\theta$ 呢一步。
2.5 $t = \tan\frac{x}{2}$ 通用代換(★要背三條)
$$\sin x = \frac{2t}{1+t^2}, \qquad \cos x = \frac{1-t^2}{1+t^2}, \qquad dx = \frac{2\,dt}{1+t^2}$$
用於:分母含 $a + b\sin x$ 或 $a + b\cos x$ 而其他方法失效時。
例:$\displaystyle\int \frac{dx}{1+\sin x}$
$t = \tan\frac{x}{2}$:
$$\int \frac{1}{1+\frac{2t}{1+t^2}}\cdot\frac{2\,dt}{1+t^2} = \int\frac{2\,dt}{t^2+2t+1} = \int\frac{2\,dt}{(t+1)^2} = -\frac{2}{t+1} + C = -\frac{2}{\tan\frac{x}{2}+1} + C$$
3. 分部積分 Integration by Parts(★LIATE)
3.1 公式與「必須寫嘅一行」
$$\int u\,dv = uv - \int v\,du$$
⚠️ 考場必須寫出:
Let $u = \ldots$ and $\dfrac{dv}{dx} = \ldots$, so $du = \ldots dx$ and $v = \ldots$
唔寫呢行,就算答案對都可能失 M 分。
3.2 LIATE 選 $u$ 的優先次序
Logarithmic → Inverse trig → Algebraic → Trigonometric → Exponential
由左至右揀 $u$(排前面嘅做 $u$),剩低嘅做 $dv$。
3.3 三大必考類型
類型 A:多項式 × 指數/三角(做一次或兩次)
$$\int x e^{2x}\,dx$$
$u = x$, $dv = e^{2x}dx$ → $du = dx$, $v = \frac{1}{2}e^{2x}$
$$= \frac{x}{2}e^{2x} - \int\frac{1}{2}e^{2x}dx = \frac{x}{2}e^{2x} - \frac{1}{4}e^{2x} + C$$
$$\int x^2\sin x\,dx \quad\text{(要做兩次)}$$
第一次:$u = x^2$, $dv = \sin x\,dx$ → $= -x^2\cos x + 2\int x\cos x\,dx$
第二次:$u = x$, $dv = \cos x\,dx$ → $= -x^2\cos x + 2\left[x\sin x + \cos x\right] + C$
類型 B:$\ln x$ 或反三角($u$ 就係佢,$dv = dx$)
$$\int \ln x\,dx$$
$u = \ln x$, $dv = dx$ → $du = \frac{dx}{x}$, $v = x$
$$= x\ln x - \int x\cdot\frac{1}{x}dx = x\ln x - x + C$$
$$\int x\ln x\,dx = \frac{x^2}{2}\ln x - \frac{x^2}{4} + C$$
$$\int \tan^{-1}x\,dx = x\tan^{-1}x - \frac{1}{2}\ln(1+x^2) + C$$
類型 C:循環型(★要解方程)
C-1:$\displaystyle\int e^x\sin x\,dx$
兩次分部積分後會回到原式:
$$I = \int e^x\sin x\,dx = e^x\sin x - e^x\cos x - I$$
$$2I = e^x(\sin x - \cos x) \quad\Rightarrow\quad I = \frac{e^x(\sin x-\cos x)}{2} + C$$
⚠️ 兩次分部積分必須用同一個方向(如果第一次 $u$ = 三角,第二次都必須 $u$ = 三角),否則會變成 $I = I$ 得唔到答案。
C-2:$\displaystyle\int e^{ax}\cos bx\,dx$(一般係數)
$u = \cos bx$,$dv = e^{ax}dx$ → $v = \frac{1}{a}e^{ax}$
$$I = \frac{1}{a}e^{ax}\cos bx + \frac{b}{a}\int e^{ax}\sin bx\,dx$$
第二次保持同一方向($u = \sin bx$):
$$\int e^{ax}\sin bx\,dx = \frac{1}{a}e^{ax}\sin bx - \frac{b}{a}\int e^{ax}\cos bx\,dx = \frac{1}{a}e^{ax}\sin bx - \frac{b}{a}I$$
回代:
$$I = \frac{1}{a}e^{ax}\cos bx + \frac{b}{a}\left(\frac{1}{a}e^{ax}\sin bx - \frac{b}{a}I\right)$$
$$I\left(1+\frac{b^2}{a^2}\right) = \frac{e^{ax}}{a^2}\big(a\cos bx + b\sin bx\big)$$
$$\boxed{\int e^{ax}\cos bx\,dx = \frac{e^{ax}\big(a\cos bx + b\sin bx\big)}{a^2+b^2} + C}$$
💡 唔使背,記住「兩次同方向 → 移到左邊 → 除以係數」就得。同理 $\int e^{ax}\sin bx\,dx = \dfrac{e^{ax}(a\sin bx - b\cos bx)}{a^2+b^2} + C$。
C-3:$\displaystyle\int\sec^3 x\,dx$(經典難題)
$u = \sec x$,$dv = \sec^2x\,dx$ → $du = \sec x\tan x\,dx$,$v = \tan x$
$$I = \sec x\tan x - \int\sec x\tan^2x\,dx$$
用 $\tan^2x = \sec^2x - 1$:
$$I = \sec x\tan x - \int\sec^3x\,dx + \int\sec x\,dx = \sec x\tan x - I + \ln\lvert\sec x+\tan x\rvert$$
$$2I = \sec x\tan x + \ln\lvert\sec x+\tan x\rvert$$
$$\boxed{\int\sec^3x\,dx = \frac{1}{2}\Big(\sec x\tan x + \ln\lvert\sec x+\tan x\rvert\Big) + C}$$
⚠️ 關鍵一步:用 $\tan^2 = \sec^2 - 1$ 造出 $-I$。若用 $\sec^2 = 1+\tan^2$ 就會卡死。
3.4 分部積分 + 定積分
$$\int_a^b u\,dv = \Big[uv\Big]_a^b - \int_a^b v\,du$$
⚠️ $uv$ 部分要即刻代上下限,唔好留到最後,否則極易漏。
例:$\displaystyle\int_0^1 x e^{-x}dx$
$= \Big[-xe^{-x}\Big]_0^1 + \int_0^1 e^{-x}dx = \left(-e^{-1}-0\right) + \Big[-e^{-x}\Big]_0^1 = -e^{-1} + (1 - e^{-1}) = 1 - \dfrac{2}{e}$
3.5 遞推公式(reduction formula)★
題目標準格式係兩部分:
(a) 證明 $I_n = \dfrac{n-1}{n}I_{n-2}$(prove that)
(b) 由此求 $I_4$(hence evaluate)
⚠️ (a) 係「prove that」,所以最後一步一定要寫到同題目要求嘅形式一模一樣,尾句寫:
which is the required result.
⚠️ (b) 要逐次回代($I_4 \to I_2 \to I_0$),唔可以直接寫答案。
完整推導(以 $I_n = \displaystyle\int_0^{\pi/2}\sin^n x\,dx$ 為例)
設 $u = \sin^{n-1}x$,$dv = \sin x\,dx$,則 $du = (n-1)\sin^{n-2}x\cos x\,dx$,$v = -\cos x$。
$$I_n = \Big[-\cos x\sin^{n-1}x\Big]_0^{\pi/2} + (n-1)\int_0^{\pi/2}\cos^2 x\sin^{n-2}x\,dx$$
關鍵一步:邊界項等於 0($n \ge 2$ 時)——
- 上端 $x=\frac{\pi}{2}$:$\cos\frac{\pi}{2} = 0$,所以整項係 0
- 下端 $x=0$:$n \ge 2$ 時 $\sin^{n-1}0 = 0$,所以都係 0
⚠️ 呢步一定要寫出來。唔寫「邊界項 = 0」,M 分會失。
再用 $\cos^2 x = 1 - \sin^2 x$:
$$I_n = (n-1)\int_0^{\pi/2}\big(1-\sin^2 x\big)\sin^{n-2}x\,dx = (n-1)\Big[I_{n-2} - I_n\Big]$$
移項:$I_n + (n-1)I_n = (n-1)I_{n-2}$,即 $nI_n = (n-1)I_{n-2}$,所以
$$\boxed{I_n = \frac{n-1}{n}I_{n-2}} \quad \text{which is the required result.}$$
起點值(initial values)
$$I_0 = \int_0^{\pi/2}1\,dx = \frac{\pi}{2}, \qquad I_1 = \int_0^{\pi/2}\sin x\,dx = \Big[-\cos x\Big]_0^{\pi/2} = 1$$
💡 同樣適用於 $\cos$:$\displaystyle\int_0^{\pi/2}\cos^n x\,dx$ 有完全相同嘅遞推式(因為 $\cos x = \sin(\frac{\pi}{2}-x)$,兩者喺 $[0,\frac{\pi}{2}]$ 上嘅積分相等)。
⚠️ 但唔可以隨便套用到 $\int_0^{\pi}\sin^n x\,dx$ —— 邊界項喺 $x=\pi$ 唔一定為 0,要重新推。
例題:求 $I_4$
$$I_4 = \frac{3}{4}I_2 = \frac{3}{4}\cdot\frac{1}{2}I_0 = \frac{3}{8}\cdot\frac{\pi}{2} = \frac{3\pi}{16}$$
驗算:$\frac{3\pi}{16} \approx 0.58905$。數值積分 $\int_0^{\pi/2}\sin^4x\,dx \approx 0.58905$ ✓
其他常見遞推式(題目會直接給你,唔使背)
| 題目 | 遞推式 | 用咩做 $u$ |
|---|---|---|
| $I_n=\int_0^{\pi/2}\sin^n x\,dx$ | $I_n=\frac{n-1}{n}I_{n-2}$ | $u=\sin^{n-1}x$ |
| $I_n=\int x^n e^{-x}dx$ | $I_n = -x^ne^{-x} + nI_{n-1}$ | $u=x^n$ |
| $I_n=\int(\ln x)^n dx$ | $I_n = x(\ln x)^n - nI_{n-1}$ | $u=(\ln x)^n$ |
| $I_n=\int\sec^n x\,dx$ | $I_n=\frac{\sec^{n-2}x\tan x}{n-1}+\frac{n-2}{n-1}I_{n-2}$ | $u=\sec^{n-2}x$ |
💡 通用思路:遞推公式題嘅 $u$ 通常揀「次數嗰部分」($x^n$、$\sin^{n-1}x$、$(\ln x)^n$),$dv$ 揀「易積嗰部分」。呢個就係 LIATE 嘅精神。
4. 部分分式 Partial Fractions
4.1 判斷與分解形式
先確保 $\dfrac{P(x)}{Q(x)}$ 係 proper fraction(分子的次數 < 分母的次數)。
⚠️ 唔 proper 就先做長除法/多項式除法(呢步唔做,後面全錯)。
| 分母因式 | 部分分式形式 |
|---|---|
| $(x-a)$ | $\dfrac{A}{x-a}$ |
| $(x-a)^2$ | $\dfrac{A}{x-a} + \dfrac{B}{(x-a)^2}$ |
| $(x-a)^3$ | $\dfrac{A}{x-a} + \dfrac{B}{(x-a)^2} + \dfrac{C}{(x-a)^3}$ |
| $(x-a)(x-b)$ | $\dfrac{A}{x-a} + \dfrac{B}{x-b}$ |
| 不可分解二次式 $x^2+px+q$ | $\dfrac{Ax+B}{x^2+px+q}$ |
⚠️ 重複因式每一級都要寫,最常漏最高次那一項。
4.2 求常數:兩種方法並用
以 $\dfrac{3x+5}{(x-1)(x+2)}$ 為例:
$$\frac{3x+5}{(x-1)(x+2)} = \frac{A}{x-1} + \frac{B}{x+2}$$
方法一:代入根(快,但只適用於單根)
- $x = 1$:$8 = 3A$ → $A = \frac{8}{3}$
- $x = -2$:$-1 = -3B$ → $B = \frac{1}{3}$
方法二:比較係數(適合重複因式)
展開:$A(x+2) + B(x-1) = 3x+5$
$x$ 項:$A + B = 3$;常數項:$2A - B = 5$
⚠️ 重複因式時,代入根只能求出最高次那一項常數,其餘要靠比較係數。
4.3 部分分式後的積分(必背三條)
$$\int\frac{A}{x-a}dx = A\ln\lvert x-a\rvert + C$$
$$\int\frac{A}{(x-a)^n}dx = -\frac{A}{(n-1)(x-a)^{n-1}} + C \quad (n \ge 2)$$
$$\int\frac{Ax+B}{x^2+px+q}dx \;\to\; \text{先配方,再拆成 } \ln \text{ 同 } \tan^{-1}$$
配方示範:$\displaystyle\int\frac{2x+3}{x^2+2x+5}dx$
$x^2+2x+5 = (x+1)^2 + 4$
分子寫成:$2x+3 = 2(x+1) + 1$
$$= \int\frac{2(x+1)}{(x+1)^2+4}dx + \int\frac{1}{(x+1)^2+4}dx$$
$$= \ln\lvert(x+1)^2+4\rvert + \frac{1}{2}\tan^{-1}\frac{x+1}{2} + C$$
⚠️ 配方式一定要寫出「$x^2+px+q = (x+\frac{p}{2})^2 + \ldots$」呢一行。
4.4 完整例題(考場格式)
$$\int\frac{5x-1}{(x+1)(x-2)}\,dx$$
Step 1 — 分解:
$$\frac{5x-1}{(x+1)(x-2)} = \frac{A}{x+1} + \frac{B}{x-2}$$
$$5x-1 = A(x-2)+B(x+1)$$
$x=-1$: $-6 = -3A \Rightarrow A = 2$;$x=2$: $9 = 3B \Rightarrow B = 3$
Step 2 — 積分:
$$\int\left(\frac{2}{x+1}+\frac{3}{x-2}\right)dx = 2\ln\lvert x+1\rvert + 3\ln\lvert x-2\rvert + C$$
4.5 不可約二次因式(irreducible quadratic)★
咩叫「不可約」? $x^2+px+q$ 若判別式 $p^2-4q < 0$,就唔可以在實數範圍分解,叫不可約。
⚠️ 先檢查判別式!若 $p^2-4q \ge 0$(可以分解),就必須先分解成兩個一次因式 —— 用 $\frac{Ax+B}{x^2+px+q}$ 係錯的。
例題:$\displaystyle\int\frac{3x+2}{x^3+x}\,dx$
Step 1 — 分解分母:$x^3+x = x(x^2+1)$。檢查 $x^2+1$:$p=0,q=1$,$p^2-4q = -4<0$ ✓ 不可約。
Step 2 — 設形式(注意二次因式的分子係 $Bx+C$,唔係單一個常數):
$$\frac{3x+2}{x(x^2+1)} = \frac{A}{x} + \frac{Bx+C}{x^2+1}$$
$$3x+2 = A(x^2+1) + (Bx+C)x$$
Step 3 — 求常數:
- $x=0$:$2 = A$ → $A = 2$
- 比較 $x^2$ 項:$0 = A + B$ → $B = -2$
- 比較 $x$ 項:$3 = C$ → $C = 3$
Step 4 — 積分:
$$\int\left(\frac{2}{x} + \frac{-2x+3}{x^2+1}\right)dx$$
第二項拆開:$\dfrac{-2x+3}{x^2+1} = -2\cdot\dfrac{x}{x^2+1} + 3\cdot\dfrac{1}{x^2+1}$
$$= 2\ln\lvert x\rvert - \ln(x^2+1) + 3\tan^{-1}x + C$$
驗算:$x=1$ 時導數應等於 $\frac{3(1)+2}{1+1} = 2.5$。
$\frac{d}{dx}\big[2\ln x - \ln(x^2+1) + 3\tan^{-1}x\big] = \frac{2}{x} - \frac{2x}{x^2+1} + \frac{3}{x^2+1}$
代 $x=1$:$2 - 1 + 1.5 = 2.5$ ✓
⚠️ 三個必錯位:
- 二次因式分子寫成 $B$ 而唔係 $Bx+C$ → 全題錯
- 冇檢查判別式,明明可分解都用二次式 → 拆唔出
- 積分時 $\dfrac{x}{x^2+1}$ 要湊成 $\frac{1}{2}\cdot\dfrac{2x}{x^2+1}$ 才有 $\ln$ —— 唔好寫成 $\tan^{-1}$
4.6 混合型因式+假分式(貫穿流程)★
例題:$\displaystyle\int\frac{x^3+1}{x^2-1}\,dx$
Step 1 — 檢查真/假分式:分子次數 3 ≥ 分母次數 2 → 假分式,先做長除法。
$$x^3+1 = (x^2-1)\cdot x + (x+1)$$
所以 $\dfrac{x^3+1}{x^2-1} = x + \dfrac{x+1}{x^2-1}$
Step 2 — 餘式仍要再拆(⚠️ 最常在此停手):
$$\frac{x+1}{x^2-1} = \frac{x+1}{(x-1)(x+1)} = \frac{1}{x-1} \quad (x \neq -1)$$
Step 3 — 積分:
$$\int\left(x + \frac{1}{x-1}\right)dx = \frac{x^2}{2} + \ln\lvert x-1\rvert + C$$
驗算:$x=3$ 時導數應為 $\frac{27+1}{9-1} = 3.5$。$x + \frac{1}{x-1} = 3 + 0.5 = 3.5$ ✓
另一個混合型例題:$\displaystyle\int\frac{x^2+1}{(x-1)(x^2+4)}\,dx$
設 $\dfrac{x^2+1}{(x-1)(x^2+4)} = \dfrac{A}{x-1} + \dfrac{Bx+C}{x^2+4}$,則 $x^2+1 = A(x^2+4)+(Bx+C)(x-1)$。
展開右邊:$(A+B)x^2 + (C-B)x + (4A-C)$,逐項比較:
- $x=1$:$2 = 5A$ → $A = \frac{2}{5}$
- 比較 $x^2$ 項:$1 = A + B$ → $B = 1 - \frac{2}{5} = \frac{3}{5}$
- 比較 $x$ 項:$0 = C - B$ → $C = B = \frac{3}{5}$
- (核對常數項:$4A - C = \frac{8}{5} - \frac{3}{5} = 1$ ✓)
$$\int\left(\frac{2/5}{x-1} + \frac{\frac{3}{5}x + \frac{3}{5}}{x^2+4}\right)dx = \frac{2}{5}\ln\lvert x-1\rvert + \frac{3}{10}\ln(x^2+4) + \frac{3}{10}\tan^{-1}\frac{x}{2} + C$$
第二項拆解:$\dfrac{\frac35 x + \frac35}{x^2+4} = \frac{3}{5}\cdot\dfrac{x}{x^2+4} + \frac{3}{5}\cdot\dfrac{1}{x^2+4}$,
而 $\int\dfrac{x}{x^2+4}dx = \frac{1}{2}\ln(x^2+4)$、$\int\dfrac{dx}{x^2+4} = \frac{1}{2}\tan^{-1}\frac{x}{2}$。
驗算:$x=2$ 時導數應為 $\frac{4+1}{(1)(8)} = 0.625$。
$\frac{2}{5}\cdot\frac{1}{1} + \frac{3}{10}\cdot\frac{4}{8} + \frac{3}{10}\cdot\frac{1/2}{1+1} = 0.4 + 0.15 + 0.075 = 0.625$ ✓
⚠️ 呢題最易錯喺 $C$:因為 $x$ 項係 $0 = C - B$(唔係 $0 = C + B$),所以 $C$ 同 $B$ 同號。符號搞錯就全題錯。
⚠️ 口訣:「先看真假(長除法)→ 再看判別式(可否分解)→ 最後才設形式」。跳任何一步都會錯。
5. 定積分與微積分基本定理
5.1 計算格式(★評分點)
$$\int_a^b f(x)\,dx = \Big[F(x)\Big]_a^b = F(b) - F(a)$$
⚠️ 三個必寫:
- 換成 $F(x)$ 時寫上 $\Big[\;\Big]_a^b$ 方括號同上下限
- 寫成 $F(b) - F(a)$ 呢一行
- 最後答案化簡(有理化、約分、保留題目要求嘅有效數字)
5.2 微積分基本定理(FTC)★
第一部分:若 $F(x) = \displaystyle\int_a^x f(t)\,dt$,則 $F'(x) = f(x)$。
⚠️ 變上限係函數時要用鏈鎖律:
$$\frac{d}{dx}\int_a^{g(x)} f(t)\,dt = f\big(g(x)\big)\cdot g'(x)$$
$$\frac{d}{dx}\int_a^{x^2} e^{t^2}dt = e^{x^4}\cdot 2x$$
⚠️ 上下限都係 $x$ 時要拆開:
$$\frac{d}{dx}\int_{x}^{x^3} f(t)\,dt = f(x^3)\cdot 3x^2 - f(x)$$
第二部分(Leibniz rule,M2 少考但要知道):
$$\frac{d}{dx}\int_{u(x)}^{v(x)} f(t)dt = f(v)v' - f(u)u'$$
5.3 定積分的性質
| 性質 | 式子 |
|---|---|
| 上下限互換 | $\displaystyle\int_a^b f = -\int_b^a f$ |
| 同點 | $\displaystyle\int_a^a f = 0$ |
| 可加性 | $\displaystyle\int_a^b f + \int_b^c f = \int_a^c f$ |
| 線性 | $\displaystyle\int_a^b (\alpha f + \beta g) = \alpha\int_a^b f + \beta\int_a^b g$ |
| 偶函數 | $\displaystyle\int_{-a}^{a} f = 2\int_0^a f$($f$ even,即 $f(-x)=f(x)$) |
| 奇函數 | $\displaystyle\int_{-a}^{a} f = 0$($f$ odd,即 $f(-x)=-f(x)$) |
| 週期函數 | 若 $f(x+T)=f(x)$,則 $\displaystyle\int_a^{a+T}f = \int_0^T f$(與 $a$ 無關) |
| 週期(多個) | $\displaystyle\int_a^{a+nT}f = n\int_0^T f$($n$ 為正整數) |
⚠️ 用奇偶性前必須確認三件事:① 區間對稱 ② 函數真係 even/odd ③ 函數在區間內連續(例如 $\frac{1}{x}$ 係 odd 但 $\int_{-1}^1 \frac{1}{x}dx$ 不存在)。
⚠️ 唔好淨係背公式,要識「用」—— 呢個係省時間嘅利器:
用法 1:一眼睇穿成個積分係 0
$$\int_{-1}^{1} x^3\cos x\,dx = 0$$
因為 $x^3$ 係 odd、$\cos x$ 係 even,odd × even = odd,區間又對稱 → 直接 0。唔使做分部積分。
用法 2:拆開後只算一半
$$\int_{-\pi}^{\pi}\big(x^3 + x^2\big)dx = \underbrace{\int_{-\pi}^{\pi}x^3dx}_{=\,0} + \int_{-\pi}^{\pi}x^2dx = 2\int_0^{\pi}x^2dx = 2\cdot\frac{\pi^3}{3} = \frac{2\pi^3}{3}$$
用法 3:週期性——先移去一個完整週期
$$\int_0^{2\pi}\lvert\sin x\rvert\,dx = 4\int_0^{\pi/2}\sin x\,dx = 4\Big[-\cos x\Big]_0^{\pi/2} = 4(0+1) = 4$$
思路:$\lvert\sin x\rvert$ 週期為 $\pi$,所以 $\int_0^{2\pi} = 2\int_0^{\pi}$;再用對稱 $\int_0^{\pi}\lvert\sin x\rvert dx = 2\int_0^{\pi/2}\sin x\,dx$。
💡 判斷 odd/even 嘅快速法則:
- $x^n$:$n$ 奇 → odd;$n$ 偶 → even
- $\sin x$ → odd;$\cos x$ → even
- odd × odd = even;odd × even = odd;even × even = even
- 常數 → even
⚠️ 但 $f(x)+g(x)$ 唔可以逐項判斷 —— 要整體睇(例如 $x^3+x^2$ 唔係 odd 亦唔係 even)。
5.4 絕對值與分段函數
$$\int_{-2}^{3}\lvert x-1\rvert\,dx = \int_{-2}^{1}(1-x)dx + \int_1^3 (x-1)dx = \frac{9}{2} + 2 = \frac{13}{2}$$
⚠️ 見到絕對值/分段定義,第一件事係「分界點在哪裡」,然後拆開做。
5.5 ⚠️ 不連續點:唔可以照代
$$\int_{-1}^{1}\frac{1}{x^2}dx \quad\text{係發散的,不存在。}$$
原因:$x = 0$ 係瑕點(singularity)。$\displaystyle\int_{-1}^1\frac{1}{x^2}dx \ne \left[-\frac{1}{x}\right]_{-1}^1 = -2$ —— 呢個係錯嘅。
⚠️ M2 常考嘅一個問法:
Explain why $\displaystyle\int_{-1}^{1}\frac{1}{x^2}dx$ is not defined.
答法:
The function $\dfrac{1}{x^2}$ is not continuous at $x = 0$, which lies inside the interval $[-1,1]$. The fundamental theorem of calculus requires the integrand to be continuous on the interval, so the integral is not defined (it diverges).
⚠️ 同理:$\displaystyle\int_0^{\pi}\tan x\,dx$ 唔存在($x=\pi/2$ 有瑕點)。
5.6 定積分換元嘅陷阱:單調性
若 $x = g(u)$ 在區間內唔單調,直接換限會錯。
例:$\displaystyle\int_{-1}^{1} x^2 dx$,用 $u = x^2$(❌ 錯做法)
$u$ 由 1 到 1,得 0 —— 明顯錯(正確答案係 $\frac{2}{3}$)。
⚠️ 規則:代換必須係一一對應(單調)先可以直接換限;否則要分段。
6. 面積 Area
6.1 三種基本情況
情況 A:曲線與 x 軸之間(曲線在軸上方)
$$\text{Area} = \int_a^b y\,dx$$
情況 B:曲線與 x 軸之間,但曲線穿越 x 軸
⚠️ 必須先求 x 截距(root),分開計算,然後取絕對值相加。
$$\text{Area} = \left\lvert\int_a^{c} y\,dx\right\rvert + \left\lvert\int_c^{b} y\,dx\right\rvert$$
例:$y = x^3 - x$ 在 $[-1, 1]$(roots at $x = -1, 0, 1$)
$$\text{Area} = \left\lvert\int_{-1}^0(x^3-x)dx\right\rvert + \left\lvert\int_0^1(x^3-x)dx\right\rvert = \frac{1}{4} + \frac{1}{4} = \frac{1}{2}$$
⚠️ 如果直接算 $\displaystyle\int_{-1}^1 (x^3-x)dx$,會得到 0 —— 呢個係 M2 最經典嘅陷阱,答案 0 一定錯。
情況 C:兩條曲線之間
$$\text{Area} = \int_a^b \big[y_{\text{upper}}(x) - y_{\text{lower}}(x)\big]dx$$
⚠️ 四步流程:
- 求交點:解 $y_1 = y_2$(呢步通常佔 1–2 分,唔做後面全錯)
- 判斷邊條在上:代一個中間值入兩條式比較(或者畫草圖)
- 處理交叉:如果兩條曲線在區間內多次相交,要分段
- 積分並化簡
6.2 關於 y 軸嘅面積
若曲線係 $x = f(y)$ 形式(或者用 $y$ 表達更方便):
$$\text{Area} = \int_c^d x\,dy$$
⚠️ 判斷用 dx 定 dy:
- 上下邊界係水平線 → 用 $dx$($x$ 由左到右)
- 左右邊界係垂直線 → 用 $dy$($y$ 由下到上)
- 拋物線 $y^2 = 4x$ 類型 → 通常用 $dy$ 更簡單
6.3 參數式曲線的面積 ★
若 $x = f(t)$, $y = g(t)$,由 $t = t_1$ 到 $t = t_2$:
$$\text{Area} = \int_{t_1}^{t_2} y\,\frac{dx}{dt}\,dt$$
⚠️ 必須做嘅一行:寫明 $dx = \dfrac{dx}{dt}dt = f'(t)\,dt$,並且換限 $x = a \Rightarrow t = t_1$。
例:$x = t^2$, $y = 2t$,求曲線與 $x$ 軸及 $x = 4$ 所圍面積。
$x$ 由 0 到 4 對應 $t$ 由 0 到 2。$dx = 2t\,dt$。
$$\text{Area} = \int_0^2 (2t)(2t)\,dt = \int_0^2 4t^2 dt = \left[\frac{4t^3}{3}\right]_0^2 = \frac{32}{3}$$
6.4 ⚠️ 面積題的常見失分
| 錯誤 | 後果 |
|---|---|
| 用定積分直接當面積(無處理負值) | 答案可能係 0 或負數 |
| 冇求交點,憑肉眼定上下限 | 全題錯 |
| 上下限調轉 | 符號錯 |
| 兩曲線「上減下」寫錯邊條在上 | 答案負 |
| 冇寫單位或冇化簡 | 扣 A 分 |
| 最後冇寫結論句 | 扣 1 分(M2 慣例) |
★ 結論句寫法:
Therefore, the required area is $\dfrac{13}{2}$ square units.
7. 旋轉體體積 Volume of Solid of Revolution
7.1 三條基本公式(★必背)
| 旋轉軸 | 公式 | 條件 |
|---|---|---|
| 繞 x 軸 | $V = \pi\displaystyle\int_a^b y^2\,dx$ | $y$ 用 $x$ 表達 |
| 繞 y 軸 | $V = \pi\displaystyle\int_c^d x^2\,dy$ | $x$ 用 $y$ 表達 |
| 兩曲面之間(washer) | $V = \pi\displaystyle\int_a^b \big(R^2 - r^2\big)dx$ | $R$ = 外半徑,$r$ = 內半徑 |
⚠️ 最重要嘅一句:公式入面係 $y^2$ 或 $x^2$,唔係 $y$ 或 $x$。 漏平方係最常見嘅失分。
⚠️ 第二重要:繞 y 軸時,必須先把方程改寫成 $x$ 關於 $y$,唔可以照用 $y$ 積分。
7.2 繞 x 軸:標準例題
$y = \sqrt{x}$,$0 \le x \le 4$,繞 x 軸旋轉。
$$V = \pi\int_0^4 (\sqrt{x})^2 dx = \pi\int_0^4 x\,dx = \pi\left[\frac{x^2}{2}\right]_0^4 = 8\pi$$
7.3 繞 y 軸:必須改寫方程
$y = x^2$,$0 \le x \le 2$,繞 y 軸旋轉。
Step 1 — 改寫:$x = \sqrt{y}$。
Step 2 — 換限:$x = 0 \Rightarrow y = 0$;$x = 2 \Rightarrow y = 4$。
Step 3 —
$$V = \pi\int_0^4 (\sqrt{y})^2 dy = \pi\int_0^4 y\,dy = \pi\left[\frac{y^2}{2}\right]_0^4 = 8\pi$$
⚠️ 唔換限、唔改寫方程 = 零分。
7.4 Washer(兩曲線之間)★
區域由 $y = x$ 同 $y = x^2$ 圍成($0 \le x \le 1$),繞 x 軸旋轉。
交點:$x = x^2 \Rightarrow x = 0, 1$。在 $0 < x < 1$,$x > x^2$,所以 $R = x$,$r = x^2$。
$$V = \pi\int_0^1\big(x^2 - x^4\big)dx = \pi\left[\frac{x^3}{3} - \frac{x^5}{5}\right]_0^1 = \pi\left(\frac{1}{3}-\frac{1}{5}\right) = \frac{2\pi}{15}$$
⚠️ 判斷 $R$ 同 $r$:
- 區域緊貼旋轉軸 → 實心(disc),$r = 0$
- 區域離開旋轉軸 → 空心(washer),要 $R^2 - r^2$
⚠️ 務必畫圖:畫唔到圖就分唔清 $R$ 和 $r$,係最常見嘅失分。
7.5 繞非坐標軸旋轉(進階)★
若繞直線 $y = k$ 旋轉:
$$V = \pi\int_a^b (y-k)^2 dx$$
若繞 $x = h$ 旋轉:
$$V = \pi\int_c^d (x-h)^2 dy$$
⚠️ 規律:離軸距離 = $\lvert\text{曲線} - \text{軸}\rvert$,然後平方。
washer 版本(區域唔貼軸時,例如兩條曲線之間):
$$V = \pi\int_a^b\Big[(y_{\text{外}}-k)^2 - (y_{\text{內}}-k)^2\Big]dx$$
例題:$y = x^2$($0 \le x \le 2$)與 x 軸所圍區域,繞直線 $y = -1$ 旋轉,求體積。
Step 1 — 搞清楚「半徑」:旋轉軸係 $y = -1$。區域內一點 $(x, x^2)$ 到軸嘅距離係
$$R = x^2 - (-1) = x^2 + 1$$
(因為 $x^2 \ge 0 > -1$,所以 $x^2 + 1$ 恆正,唔使加絕對值。)
Step 2 — 注意區域貼唔貼軸:區域由 $y = 0$ 到 $y = x^2$,而軸喺 $y = -1$。區域完全喺軸上方,冇跨越軸,亦冇空心(因為區域嘅下邊界 $y=0$ 到軸嘅距離係 $0-(-1) = 1 \neq 0$)。
⚠️ 呢度就係關鍵:區域下邊界離軸 $1$ 個單位,所以旋轉之後中間會有個洞!應該用 washer:
- 外半徑 $R = x^2 + 1$(曲線到軸)
- 內半徑 $r = 0 + 1 = 1$(x 軸到軸)
Step 3 — 積分:
$$V = \pi\int_0^2\Big[(x^2+1)^2 - 1^2\Big]dx = \pi\int_0^2\big(x^4 + 2x^2 + 1 - 1\big)dx = \pi\int_0^2\big(x^4+2x^2\big)dx$$
$$= \pi\left[\frac{x^5}{5} + \frac{2x^3}{3}\right]_0^2 = \pi\left(\frac{32}{5} + \frac{16}{3}\right) = \pi\cdot\frac{96+80}{15} = \frac{176\pi}{15}$$
驗算:$\frac{176\pi}{15} \approx 36.86$。用 Pappus 定理交叉驗證:區域面積 $A = \int_0^2 x^2dx = \frac{8}{3}$,形心 $(\bar x, \bar y)$ 其中 $\bar y = \frac{1}{A}\int_0^2\frac{(x^2)^2}{2}dx = \frac{3}{8}\cdot\frac{32}{10} = 1.2$。形心到軸距離 $= 1.2+1 = 2.2$。
$$V = 2\pi \cdot 2.2 \cdot \frac{8}{3} = \frac{35.2\pi}{3} = \frac{176\pi}{15} \quad ✓$$
⚠️ 呢類題三個必錯位:
- 忘記區域下邊界也離軸有距離 → 誤用 disc 法,漏咗個洞
- 半徑寫成 $x^2 - 1$ 而非 $x^2+1$ → 符號錯(軸喺 $-1$,距離係加)
- 冇檢查區域係唔係跨越軸 → 若跨越,$(y-k)^2$ 雖然自動處理符號,但旋轉會自我重疊,題目一般會避免
7.6 曲線穿越旋轉軸時
若區域跨越 $x$ 軸而繞 $x$ 軸旋轉,$y^2$ 會自動處理正負(因為平方),所以唔需要分段取絕對值 —— 呢點同面積相反。
⚠️ 但係:如果區域包含旋轉軸,會出現「自我重疊」,題目通常會指明範圍避免此情況。
7.7 方法的選擇(★做題第一步就係揀方法)
| 情況 | 用咩方法 | 公式 |
|---|---|---|
| 區域貼住旋轉軸 | disc(圓盤) | $\pi\int y^2dx$ 或 $\pi\int x^2dy$ |
| 區域唔貼旋轉軸 | washer(墊圈) | $\pi\int(R^2-r^2)dx$ |
| 唔想判斷實心空心 | shell(圓殼) | $2\pi\int x\,y\,dx$(繞 y 軸) |
| 反解 $x=f(y)$ 太難 | shell | $2\pi\int x\,y\,dx$ |
💡 shell 法嘅好處:永遠唔使判斷實心空心,而且唔使反解函數。當你見到「繞 y 軸」但 $x$ 好難寫成 $y$ 嘅函數(例如 $y = x^3 + x$),就用 shell。
⚠️ 但 shell 法嘅公式 M2 syllabus 未必提供,用之前先確認題目有冇給,或者自己有信心寫出嚟。
7.8 體積題的答案格式
Therefore, the required volume is $\dfrac{2\pi}{15}$ cubic units.
⚠️ 一定要有 $\pi$(如果係繞軸旋轉)同單位。冇 $\pi$ 通常係漏乘。
8. 積分的進一步應用
8.1 變率問題(Rate of change)
$$\frac{dV}{dt} = \frac{dV}{dx}\cdot\frac{dx}{dt} \qquad\text{(chain rule)}$$
⚠️ 解題模板:
- 寫出「邊個量對邊個量求導」:$\dfrac{dV}{dt} = ?$
- 用鏈鎖律連起已知同未知
- 代入已知數值(注意單位)
- 必要時先積分再代入
例:一個球體半徑以 $0.5\ \text{cm s}^{-1}$ 增加,求半徑為 $3\ \text{cm}$ 時體積變率。
$V = \frac{4}{3}\pi r^3 \Rightarrow \dfrac{dV}{dr} = 4\pi r^2$
$$\frac{dV}{dt} = \frac{dV}{dr}\cdot\frac{dr}{dt} = 4\pi(3)^2(0.5) = 18\pi\ \text{cm}^3\text{s}^{-1}$$
⚠️ 由變率反求函數:若 $\dfrac{dP}{dt} = kP$,則 $P = P_0 e^{kt}$(要積分,留意 $+C$ 變成初始條件)。
8.2 由切線/法線圍成的面積
⚠️ 標準流程:
- 求切線方程(用 $y - y_1 = m(x-x_1)$,$m = f'(x_1)$)
- 求法線方程(斜率 $= -\dfrac{1}{f'(x_1)}$)
- 求切線/法線與曲線/坐標軸嘅所有交點
- 判斷包圍區域嘅上、下邊界
- 分段積分
例 1(切線):$y = x^2$ 在 $x=1$ 處的切線與曲線及 y 軸圍成的面積。
切點 $(1, 1)$,$y' = 2x$,斜率 $= 2$。
切線:$y - 1 = 2(x-1) \Rightarrow y = 2x - 1$
交點:$x^2 = 2x-1 \Rightarrow (x-1)^2 = 0 \Rightarrow x = 1$(相切)。與 $x = 0$:$y = -1$。
在 $0 \le x \le 1$:曲線 $y = x^2$ 在上(比較 $x = 0.5$:$0.25$ vs $0$)。
$$\text{Area} = \int_0^1\big[x^2 - (2x-1)\big]dx = \int_0^1(x-1)^2 dx = \left[\frac{(x-1)^3}{3}\right]_0^1 = \frac{1}{3}$$
例 2(法線)★:$y = x^2$ 在 $x=1$ 處的法線與曲線及 x 軸圍成的面積。
Step 1 — 法線方程:切線斜率 $= 2$,所以法線斜率 $= -\dfrac{1}{2}$。
$$y - 1 = -\frac{1}{2}(x-1) \quad\Rightarrow\quad y = -\frac{x}{2} + \frac{3}{2}$$
Step 2 — 求所有交點:
- 法線與曲線:$x^2 = -\frac{x}{2}+\frac{3}{2} \Rightarrow 2x^2 + x - 3 = 0 \Rightarrow (2x+3)(x-1) = 0$
→ $x = 1$(切點)或 $x = -\frac{3}{2}$
- 法線與 x 軸:$0 = -\frac{x}{2}+\frac{3}{2} \Rightarrow x = 3$
- 曲線與 x 軸:$x = 0$
Step 3 — 分段(⚠️ 呢度就係要分段嘅原因):
區域由 $x = 0$(曲線與 x 軸嘅交點)到 $x = 1$(切點)。喺呢段:
- 法線 $y = -\frac{x}{2}+\frac{3}{2}$,$x=0$ 時 $y = 1.5$;$x=1$ 時 $y = 1$
- 曲線 $y = x^2$,$x=0$ 時 $y=0$;$x=1$ 時 $y=1$
取 $x = 0.5$:法線 $y = 1.25$,曲線 $y = 0.25$。所以法線在上。
Step 4 — 積分:
$$\text{Area} = \int_0^1\left[\left(-\frac{x}{2}+\frac{3}{2}\right) - x^2\right]dx = \left[-\frac{x^2}{4}+\frac{3x}{2}-\frac{x^3}{3}\right]_0^1$$
$$= -\frac{1}{4}+\frac{3}{2}-\frac{1}{3} = \frac{-3+18-4}{12} = \frac{11}{12}$$
驗算:$\frac{11}{12} \approx 0.9167$。被積函數 $-\frac{x}{2}+\frac{3}{2}-x^2$ 喺 $[0,1]$ 上恆正($x=0$ 得 $1.5$,$x=1$ 得 $0$)✓ 結果為正,合理。
⚠️ 法線題三個必錯位:
- 斜率唔記得取負倒數 —— 寫成 $-f'(x_1)$ 或 $\frac{1}{f'(x_1)}$ 都錯
- 漏交點 —— 法線同曲線除咗切點之外一定有另一個交點(因為法線唔係切線),必須解出嚟判斷區域範圍
- 區域上限搞錯 —— 唔係一路積到法線同 x 軸嘅交點($x=3$),而係到切點($x=1$)為止
💡 幾何直覺:切線只喺切點「掂」到曲線(重根),所以切線圍面積嘅區域通常由切點同坐標軸界定;法線穿過曲線(有兩個交點),所以區域範圍要小心判斷。
8.3 曲線弧長(syllabus 邊緣,部分年份出現)
$$L = \int_a^b\sqrt{1 + \left(\frac{dy}{dx}\right)^2}\,dx$$
⚠️ 呢條公式唔在 M2 核心 syllabus,通常題目會直接提供。若題目提供,就跟指示用;若冇提供,通常唔需要。
8.4 旋轉曲面面積
$$S = 2\pi\int_a^b y\sqrt{1+\left(\frac{dy}{dx}\right)^2}\,dx$$
⚠️ 同樣屬非核心,題目多數會提供。
9. 數值積分:梯形法 Trapezoidal Rule ★
M2 syllabus 明確包含梯形法(多數出在 Section A,4–5 分)。
9.1 公式
$$\int_a^b f(x)\,dx \approx \frac{h}{2}\Big[f(x_0) + 2f(x_1) + 2f(x_2) + \cdots + 2f(x_{n-1}) + f(x_n)\Big]$$
其中 $h = \dfrac{b-a}{n}$,$x_i = a + ih$。
⚠️ 記憶口訣:頭尾一次,中間兩次,全部乘 $\frac{h}{2}$。
9.2 標準作答格式
例:用梯形法,取 4 個子區間,估算 $\displaystyle\int_0^2 e^{-x^2}dx$。
$h = \dfrac{2-0}{4} = 0.5$
| $i$ | $x_i$ | $f(x_i) = e^{-x_i^2}$ |
|---|---|---|
| 0 | 0.0 | 1.0000 |
| 1 | 0.5 | 0.7788 |
| 2 | 1.0 | 0.3679 |
| 3 | 1.5 | 0.1054 |
| 4 | 2.0 | 0.0183 |
$$\approx \frac{0.5}{2}\Big[1.0000 + 2(0.7788 + 0.3679 + 0.1054) + 0.0183\Big]$$
$$= 0.25\Big[1.0183 + 2(1.2521)\Big] = 0.25(1.0183 + 2.5042) = 0.8806$$
9.3 ⚠️ 梯形法的失分位
| 錯誤 | 說明 |
|---|---|
| $h$ 計錯 | $h = \frac{b-a}{n}$,唔係 $\frac{b-a}{n+1}$ |
| 中間項冇乘 2 | 最常見!寫表時把「係數」寫成一行可避免 |
| 表格有效數字不足 | 中間值至少 4–5 位小數,太早捨入會影響答案 |
| 冇寫「約等於 $\approx$」 | 數值法係估算,寫 $=$ 會被扣 |
| 最終答案冇按題目要求取位 | 題目多數要求 3 或 4 位有效數字/小數 |
★ 建議格式(考場):畫一個小表,最後一欄寫「weight」(1 或 2),咁就唔會漏乘。
9.4 梯形法的誤差討論(若題目問)
方向(定性):
- 函數在區間內凹向上(convex / $f'' > 0$) → 梯形法高估
- 函數在區間內凹向下(concave / $f'' < 0$) → 梯形法低估
⚠️ 要講清楚理由:梯形法用直線連接相鄰點;曲線在直線之上 → 高估,之下 → 低估。
⚠️ 陷阱:$f''$ 在區間內變號時,兩種誤差會混合,唔可以一句「高估」講完。例如 §9.2 嘅 $f(x)=e^{-x^2}$,$f'' = (4x^2-2)e^{-x^2}$ 喺 $x = \frac{1}{\sqrt2} \approx 0.707$ 變號 —— 所以喺 $[0,2]$ 上並非全域凹向下。呢個情況要分段討論,或者只講「誤差方向取決於 $f''$ 嘅符號」。
⚠️ 誤差嘅定量上下界(若題目要求「證明誤差小於某數」)
$$\big\lvert E_T\big\rvert \le \frac{(b-a)h^2}{12}M, \qquad M = \max_{[a,b]}\big\lvert f''(x)\big\rvert,\quad h = \frac{b-a}{n}$$
等價寫法:$\big\lvert E_T\big\rvert \le \dfrac{(b-a)^3}{12n^2}M$(因為 $h = \frac{b-a}{n}$)。
典型考法:用 $n$ 個子區間估算 $\displaystyle\int_1^2\frac{dx}{x}$,求 $n$ 使誤差小於 $10^{-3}$。
$f(x) = \frac{1}{x}$,$f'' = \frac{2}{x^3}$,喺 $[1,2]$ 上最大值喺 $x=1$ 取到,$M = 2$。
$$\big\lvert E_T\big\rvert \le \frac{(2-1)^3}{12n^2}\cdot 2 = \frac{1}{6n^2}$$
要 $\frac{1}{6n^2} < 10^{-3}$:$n^2 > \frac{1000}{6} \approx 166.7$,所以 $n \ge 13$。
⚠️ 三個必錯位:
- 唔好同泰勒餘項混淆 —— §10.3 嘅拉格朗日餘項係泰勒展開嘅,唔可以用嚟做梯形法誤差界
- $M$ 係 $|f''|$ 嘅最大值,要說明喺邊個點取到(通常係端點)
- 最後要「向上取整」 —— 因為 $n$ 必須係整數,而且要求「小於」,所以計出 $n > 12.9$ 要答 $n = 13$
10. 多項式近似與插值(Polynomial Approximation)
M2 syllabus 把 numerical integration 同 polynomial approximation 放在一組,所以有機會出。呢節嘅核心係:用一條你寫得出嘅多項式,去代替一條你積唔到嘅函數。
10.1 泰勒多項式 Taylor Polynomial(★)
函數 $f(x)$ 在 $x = a$ 附近嘅 $n$ 次泰勒多項式:
$$P_n(x) = f(a) + f'(a)(x-a) + \frac{f''(a)}{2!}(x-a)^2 + \cdots + \frac{f^{(n)}(a)}{n!}(x-a)^n$$
⚠️ 三個必寫步驟(評分點就在呢三步):
- 逐階求導,寫成表
- 逐個代入 $x = a$
- 代入公式化簡
例:求 $\ln(1+x)$ 在 $x=0$ 嘅 4 次泰勒多項式。
Step 1–2:
| $n$ | $f^{(n)}(x)$ | $f^{(n)}(0)$ |
|---|---|---|
| 0 | $\ln(1+x)$ | $0$ |
| 1 | $\dfrac{1}{1+x}$ | $1$ |
| 2 | $-\dfrac{1}{(1+x)^2}$ | $-1$ |
| 3 | $\dfrac{2}{(1+x)^3}$ | $2$ |
| 4 | $-\dfrac{6}{(1+x)^4}$ | $-6$ |
Step 3:
$$P_4(x) = 0 + x - \frac{1}{2}x^2 + \frac{2}{6}x^3 - \frac{6}{24}x^4 = x - \frac{x^2}{2} + \frac{x^3}{3} - \frac{x^4}{4}$$
⚠️ 唔好漏階乘:$f''(a)$ 要除 $2!$,$f'''(a)$ 要除 $3!$。呢個係最常失分位。
⚠️ 麥克勞林級數(Maclaurin) 就係 $a = 0$ 嘅特例。M2 常考嘅幾條:
$$e^x = 1 + x + \frac{x^2}{2!} + \frac{x^3}{3!} + \cdots$$
$$\sin x = x - \frac{x^3}{3!} + \frac{x^5}{5!} - \cdots$$
$$\cos x = 1 - \frac{x^2}{2!} + \frac{x^4}{4!} - \cdots$$
$$\ln(1+x) = x - \frac{x^2}{2} + \frac{x^3}{3} - \cdots \quad (-1 < x \le 1)$$
10.2 用多項式估算積分(★最實際嘅考法)
題型:題目叫你
(a) Show that the first three non-zero terms of the Maclaurin series of $f(x)$ are ...
(b) Hence, by integrating the result in (a), estimate $\displaystyle\int_0^{0.5} f(x)\,dx$, correct to 4 decimal places.
作答模板:
由 (a),$f(x) \approx a_0 + a_1x + a_2x^2$。
$$\int_0^{0.5} f(x)\,dx \approx \int_0^{0.5}\big(a_0 + a_1x + a_2x^2\big)dx = \Big[a_0x + \frac{a_1x^2}{2} + \frac{a_2x^3}{3}\Big]_0^{0.5}$$
⚠️ 「Hence」係關鍵字:寫 "Hence" 嘅部分必須用上一部分嘅結果。如果你無視 (a) 直接用其他方法,方法分可能唔計。
完整例題(數字已核算):用 $\ln(1+x)$ 嘅 4 次麥克勞林多項式,估算 $\displaystyle\int_0^{0.5}\ln(1+x)\,dx$。
由 §10.1,$P_4(x) = x - \dfrac{x^2}{2} + \dfrac{x^3}{3} - \dfrac{x^4}{4}$。
$$\int_0^{0.5}P_4(x)\,dx = \left[\frac{x^2}{2} - \frac{x^3}{6} + \frac{x^4}{12} - \frac{x^5}{20}\right]_0^{0.5}$$
$$= 0.125 - \frac{0.125}{6} + \frac{0.0625}{12} - \frac{0.03125}{20} = 0.125 - 0.0208333 + 0.0052083 - 0.0015625 \approx 0.1078$$
真值(可解析求出):
$$\int_0^{0.5}\ln(1+x)\,dx = \Big[(1+x)\ln(1+x) - (1+x)\Big]_0^{0.5} = 1.5\ln 1.5 - 0.5 \approx 0.1082$$
誤差:$0.1082 - 0.1078 = 0.0004$,相對誤差約 $0.36\%$ —— 非常好。
⚠️ 誤差判斷(要寫出理由):$P_4$ 之後嘅下一項係 $+\dfrac{x^5}{5}$(正號,因為 $\ln(1+x)$ 嘅係數規律係 $(-1)^{n+1}/n$,$n=5$ 時為正),積分後得 $+\dfrac{0.5^6}{30} \approx +0.00052 > 0$。
「下一項積分後為正 → 估算偏低」;「下一項積分後為負 → 估算偏高」。必須說明係「積分後」嘅正負,唔係原級數該項嘅正負。
⚠️ 唔好淨係寫「低估」就算 —— 要寫出係邊一項、積分後嘅符號係咩,先有 M 分。
核對:真值 $0.10819766$ − 估算 $0.1078125 = +0.000385 > 0$ ✓ 確實低估,與上面判斷一致。
10.3 拉格朗日餘項(Lagrange remainder)
$$R_n(x) = \frac{f^{(n+1)}(c)}{(n+1)!}(x-a)^{n+1}, \quad c \text{ 在 } a \text{ 與 } x \text{ 之間}$$
用途:證明估算嘅準確度(例如 "show that the error is less than ...")。
⚠️ 做法:唔知 $c$ 嘅值,但可以估上界。例如 $f^{(n+1)}(c) \le M$,則
$$\lvert R_n(x)\rvert \le \frac{M}{(n+1)!}\lvert x-a\rvert^{n+1}$$
⚠️ 必須寫出 "for some $c$ between $a$ and $x$" 呢句,唔可以簡化成一個數。
10.4 牛頓法 Newton's Method(求根)
$$x_{n+1} = x_n - \frac{f(x_n)}{f'(x_n)}$$
⚠️ 本質就係用切線逼近根(同 §8.2 切線係同一件事)。
作答格式:寫出 $f(x)$,寫出 $f'(x)$,然後逐次代入並保留 5–6 位小數。
例:求 $x^3 - x - 1 = 0$ 在 1 附近嘅根,取 $x_0 = 1$。
$f(x) = x^3-x-1$,$f'(x) = 3x^2-1$
$$x_1 = 1 - \frac{-1}{2} = 1.5$$
$$x_2 = 1.5 - \frac{0.875}{5.75} = 1.347826\ldots$$
$$x_3 = 1.347826 - \frac{0.100682}{4.449853} = 1.325200\ldots$$
$$x_4 \approx 1.324718$$
⚠️ 牛頓法失分位:
- 中間步驟捨入太早(保留至少 5–6 位)
- 冇寫出 $f(x)$ 同 $f'(x)$ 就開始代(失 M 分)
- 冇按題目要求嘅小數位停
10.5 定點迭代 Fixed-point Iteration
若 $f(x) = 0$ 可改寫成 $x = g(x)$,則迭代 $x_{n+1} = g(x_n)$。
⚠️ 收斂條件:在根附近 $\lvert g'(x)\rvert < 1$ 才收斂。題目問「explain why the iteration converges」時,要計 $g'$ 並說明。
11. 參數式與極坐標(進階)
11.1 參數式曲線的導數與積分
$$\frac{dy}{dx} = \frac{dy/dt}{dx/dt}, \qquad \frac{d^2y}{dx^2} = \frac{\dfrac{d}{dt}\left(\dfrac{dy}{dx}\right)}{dx/dt}$$
⚠️ 二階導數唔可以寫成 $\dfrac{d^2y/dt^2}{d^2x/dt^2}$ —— 呢個係嚴重錯誤。
面積:$\text{Area} = \displaystyle\int_{t_1}^{t_2} y\frac{dx}{dt}dt$(見 6.3)
體積(繞 x 軸):$V = \pi\displaystyle\int_{t_1}^{t_2} y^2\frac{dx}{dt}dt$
⚠️ 換限一定要寫:$x = a \Rightarrow t = t_1$,$x = b \Rightarrow t = t_2$。
11.2 極坐標面積(若 syllabus 涵蓋)
$$A = \frac{1}{2}\int_{\alpha}^{\beta} r^2\,d\theta$$
⚠️ 香港 M2 syllabus 唔包含極坐標,但部分題目會用 $x = r\cos\theta$ 之類提示。見到唔熟悉嘅形式,先判斷係咪超出範圍。
12. 常見失分總表(考前 10 分鐘睇呢一頁)
| # | 失分位 | 正確做法 | 出現頻率 |
|---|---|---|---|
| 1 | 不定積分漏 $+C$ | 每個不定積分答案都寫 | ★★★★★ |
| 2 | $\int\frac{1}{x}dx$ 漏絕對值 | $\ln\lvert x\rvert$ | ★★★★★ |
| 3 | 定積分換元後冇換限 | 寫「when $x=a$, $u=\ldots$」 | ★★★★★ |
| 4 | 換元後答案仍有 $x$ | 換回 $x$(不定積分) | ★★★★ |
| 5 | 面積直接積分(跨軸) | 先求 root,分段取絕對值 | ★★★★★ |
| 6 | 兩曲線面積冇求交點 | 先解 $y_1 = y_2$ | ★★★★★ |
| 7 | 體積漏平方 | $\pi\int y^2 dx$ | ★★★★★ |
| 8 | 繞 y 軸冇改寫方程 | $x$ 用 $y$ 表達 | ★★★★ |
| 9 | Washer 用錯 $R$ 和 $r$ | 畫圖,遠軸者為 $R$ | ★★★★ |
| 10 | 部分分式冇先長除法 | proper fraction 先 | ★★★ |
| 11 | 重複因式漏項 | $(x-a)^2$ 要兩項 | ★★★ |
| 12 | 分部積分循環型方向不一 | 兩次同方向 | ★★★ |
| 13 | 梯形法中項漏乘 2 | 寫 weight 欄 | ★★★★ |
| 14 | 不連續點照代 | 檢查連續性 | ★★★ |
| 15 | 參數式二階導數寫錯 | 用 $\frac{d}{dt}(\frac{dy}{dx})/(\frac{dx}{dt})$ | ★★ |
| 16 | 跳步(只寫答案) | 每個方法寫關鍵一行 | ★★★★★ |
| 17 | 冇寫結論句/單位 | "the required ... is ..." | ★★★★ |
| 18 | 有效數字不符題目要求 | 睇題目最後一句 | ★★★★ |
| 19 | 泰勒多項式漏階乘 | $f''(a)$ 要除 $2!$ | ★★★ |
| 20 | 牛頓法中段捨入太早 | 保留 5–6 位小數 | ★★★ |
| 21 | 忽略 "Hence" | 必須用上一部分結果 | ★★★★ |
| 22 | 切線圍面積想當然「切線減曲線」 | 代中間值判斷上下 | ★★★★ |
13. 考場時間與作答策略
13.1 開卷前 2 分鐘:掃卷分類
把整份卷嘅積分題分成三類,決定投放時間:
- A 類(一定識):基本公式、簡單代換 → 目標 3 分鐘內完成
- B 類(要推):分部積分、部分分式、面積 → 目標 8–12 分鐘
- C 類(難):旋轉體 + 參數式 + 變率混合長題 → 目標 15–20 分鐘,先做 (a) 求導/求交點,通常 (a) 係送分,而且 (b)(c) 靠 (a)
13.2 長題嘅(a)(b)(c)連環結構
⚠️ M2 長題幾乎一定係梯級式:
- (a) 求 $\frac{dy}{dx}$ 或證明某條式 → 為 (b) 鋪路
- (b) 求切線/交點/面積 → 為 (c) 鋪路
- (c) 求體積/證明不等式
戰術:
- (a) 做唔出,都要假設答案成立繼續做 (b) —— M2 用 follow-through marks,只要你用自己 (a) 嘅結果一路做落去,方法分照計
- 唔好為咗 (a) 卡 10 分鐘,先跳去做 (b)(c) 嘅可做部分
13.3 驗算方法(省時版)
| 手法 | 做法 |
|---|---|
| 微分回驗 | 把不定積分答案求導,睇係咪回到被積函數 |
| 數量級判斷 | 面積唔應該係負;體積唔應該係負;體積通常比面積大 |
| 對稱性檢查 | 對稱區域嘅面積/體積應該有合理對稱值 |
| 端點檢查 | 定積分 $= F(b)-F(a)$,代數錯通常會在化簡那步露出 |
| 數量級估算 | 用梯形法粗算定積分,睇解析答案係咪同一數量級 |
| 答案代入原式 | 若題目係「show that」,把答案微分或代入驗證 |
13.4 寫作規範(評卷員想睇到嘅)
✔ 每個方法先寫文字:「Using integration by parts, let u = ..., dv = ...」
✔ 換元:「Let u = ..., then du = ... dx」
✔ 換限:「When x = 0, u = 1; when x = 1, u = 2」
✔ 代上下限:寫 [F(x)]_a^b 再寫 F(b) - F(a)
✔ 結論:「Therefore, the required area is ... square units.」
✔ 若題目說「show that」,最後寫「which is the required result.」
⚠️ 唔好做:只有答案冇過程、用鉛筆寫關鍵步驟(易掃描唔到)、跳過「因為 $x^2$ 恆正所以…」之類嘅判斷說明。
14. 練習題(依 past paper 題型設計)
以下題目按歷屆 M2 長題嘅結構設計,難度由淺至深。做完對答案,重點睇你漏咗邊一行。
14.1 代換法
Q1. 求 $\displaystyle\int \frac{x}{\sqrt{x^2+4}}dx$。
答案
Let $u = x^2+4$, $du = 2x\,dx$。
$$= \frac{1}{2}\int u^{-1/2}du = u^{1/2} + C = \sqrt{x^2+4} + C$$
Q2. 求 $\displaystyle\int_0^{\ln 2}\frac{e^x}{1+e^x}dx$。
答案
Let $u = 1+e^x$, $du = e^x dx$。
$x=0 \Rightarrow u=2$;$x=\ln 2 \Rightarrow u=3$。
$$= \int_2^3\frac{du}{u} = \Big[\ln u\Big]_2^3 = \ln 3 - \ln 2 = \ln\frac{3}{2}$$
14.2 分部積分
Q3. 求 $\displaystyle\int x^2 e^{-x}dx$。
答案
兩次分部積分($u = x^2$ 然後 $u = 2x$):
$$= -x^2e^{-x} - 2xe^{-x} - 2e^{-x} + C = -e^{-x}(x^2+2x+2)+C$$
Q4. 求 $\displaystyle\int_1^e \ln x\,dx$。
答案
$u = \ln x$, $dv = dx$ → $v = x$。
$$= \Big[x\ln x\Big]_1^e - \int_1^e 1\,dx = (e\cdot 1 - 0) - (e-1) = 1$$
Q5. 證明 $\displaystyle\int_0^{\pi/2}\sin^3x\,dx = \frac{2}{3}$。
答案
$\sin^3x = \sin x(1-\cos^2x)$。Let $u = \cos x$,$du = -\sin x\,dx$。
$x=0 \Rightarrow u=1$;$x=\pi/2 \Rightarrow u=0$。
$$= \int_1^0(1-u^2)(-du) = \int_0^1(1-u^2)du = 1 - \frac{1}{3} = \frac{2}{3}$$
14.3 部分分式
Q6. 求 $\displaystyle\int\frac{2x+1}{x^2+x-2}dx$。
答案
$x^2+x-2 = (x+2)(x-1)$。$\dfrac{2x+1}{(x+2)(x-1)} = \dfrac{A}{x+2}+\dfrac{B}{x-1}$。
$x=-2$:$-3 = -3A \Rightarrow A = 1$;$x=1$:$3 = 3B \Rightarrow B = 1$。
$$= \ln\lvert x+2\rvert + \ln\lvert x-1\rvert + C$$
Q7. 求 $\displaystyle\int\frac{3x^2+2x+1}{x^2+1}dx$。⚠️ 注意分子次數。
答案
先長除法:$\dfrac{3x^2+2x+1}{x^2+1} = 3 + \dfrac{2x-2}{x^2+1}$
$$= \int 3\,dx + \int\frac{2x}{x^2+1}dx - \int\frac{2}{x^2+1}dx = 3x + \ln(x^2+1) - 2\tan^{-1}x + C$$
14.4 面積
Q8. 求曲線 $y = x^2 - 4$ 與 x 軸所圍區域的面積。
答案
Roots:$x = \pm 2$。在 $[-2,2]$ 內 $y \le 0$。
$$\text{Area} = -\int_{-2}^{2}(x^2-4)dx = -\left[\frac{x^3}{3}-4x\right]_{-2}^{2} = -\left[\left(\frac{8}{3}-8\right)-\left(-\frac{8}{3}+8\right)\right] = \frac{32}{3}$$
Q9. 求 $y = x$ 與 $y = x^2$ 所圍區域的面積。
答案
交點:$x = 0, 1$。在 $(0,1)$ 內 $x > x^2$。
$$\int_0^1(x-x^2)dx = \frac{1}{2}-\frac{1}{3} = \frac{1}{6}$$
Q10. 求 $y = x^2$ 在 $x = 2$ 處的切線、曲線本身及 y 軸所圍區域的面積。
答案
切點 $(2,4)$,$y' = 2x$ 故斜率 $= 4$。切線 $L$:$y - 4 = 4(x-2)$,即 $y = 4x - 4$。
判斷上下:在 $0 < x < 2$,取 $x = 1$:曲線 $y = 1$,切線 $y = 0$。所以曲線在上,切線在下。
⚠️ 唔好想當然寫「切線減曲線」 —— 邊個在上要判斷。判斷方法有兩個:
方法一(代中間值,最穩):取區間內一點代入兩條式,邊個大就係在上。本題 $x=1$ 時 $1 > 0$,曲線在上。
方法二(用凸性,快但要識):$y'' = 2 > 0$ 恆成立,函數嚴格凸(convex)。對凸函數,切線恆在曲線之下或相切(即 $f(x) \ge f(a) + f'(a)(x-a)$ 恆成立)。所以本題一定係曲線在上,唔使試都知。
> 反過來:若 $y'' < 0$(凹,concave),切線就恆在曲線之上。
> 所以「切線圍面積」的上下其實由二階導數決定 —— 但要留意,若圍成區域嘅邊界唔止切線一條(例如仲有 x 軸或另一條曲線),就仍然要逐段判斷。
$$\text{Area} = \int_0^2\Big[x^2 - (4x-4)\Big]dx = \int_0^2(x-2)^2dx = \left[\frac{(x-2)^3}{3}\right]_0^2 = 0 - \left(-\frac{8}{3}\right) = \frac{8}{3}$$
驗算:被積函數 $(x-2)^2 \ge 0$ 恆成立 → 積分結果必為正,與 $\frac{8}{3}$ 相符。
14.5 體積
Q11. $y = x^3$,$0\le x\le 1$,繞 x 軸旋轉,求體積。
答案
$$V = \pi\int_0^1 x^6 dx = \frac{\pi}{7}$$
Q12. 曲線 $y = \sqrt{x}$、x 軸、以及直線 $x = 4$ 圍成區域 $R$。將 $R$ 繞 y 軸旋轉,求旋轉體體積。
答案
先看清楚區域:$R$ 由 $x = 0$(y 軸)到 $x = 4$,上界係曲線 $y=\sqrt{x}$。即係
$$R = \{(x,y) : 0 \le x \le 4,\; 0 \le y \le \sqrt{x}\}$$
⚠️ 關鍵:$R$ 唔緊貼 y 軸以外 —— 佢係由 y 軸一路伸到 $x=4$。所以繞 y 軸時,$R$ 每一層係「由 $x=0$ 到 $x=y^2$」嘅圓盤(disc),因為左邊界就係旋轉軸本身。
將曲線改寫成 $x$ 關於 $y$:$x = y^2$。當 $x$ 由 0 到 4,$y$ 由 0 到 2。
$$V = \pi\int_0^2 x^2\,dy = \pi\int_0^2 (y^2)^2\,dy = \pi\int_0^2 y^4\,dy = \pi\left[\frac{y^5}{5}\right]_0^2 = \frac{32\pi}{5}$$
用 shell 法交叉驗證(繞 y 軸,$V = 2\pi\int x\,y\,dx$):
$$V = 2\pi\int_0^4 x\sqrt{x}\,dx = 2\pi\int_0^4 x^{3/2}dx = 2\pi\left[\frac{2x^{5/2}}{5}\right]_0^4 = 2\pi\cdot\frac{2\cdot32}{5} = \frac{128\pi}{5}$$
⚠️ 兩個方法結果唔同($\frac{32\pi}{5}$ vs $\frac{128\pi}{5}$)—— 邊個先啱?
答案係 shell 法嘅 $\frac{128\pi}{5}$。原因:disc 法要求區域每一層都由旋轉軸開始。但 $R$ 繞 y 軸旋轉時,$x=0$ 到 $x=y^2$ 只係其中一部分 —— 實際區域由 $x=0$ 延伸到 $x=4$,即係空心的(washer 型):
$$V = \pi\int_0^2 \big(R_{\text{外}}^2 - r_{\text{內}}^2\big)dy = \pi\int_0^2 \big(4^2 - (y^2)^2\big)dy = \pi\int_0^2 (16 - y^4)\,dy = \pi\Big[16y - \frac{y^5}{5}\Big]_0^2$$
$$= \pi\left(32 - \frac{32}{5}\right) = \frac{128\pi}{5} \quad ✓$$
教訓:見到「繞 y 軸」唔好反射式寫 $\pi\int x^2 dy$。先問一句:呢個區域係實心定空心?
- 區域緊貼旋轉軸(由軸開始)→ disc 法 $\pi\int x^2dy$
- 區域唔貼旋轉軸(離開軸有一段距離)→ washer 法 $\pi\int(R^2-r^2)dy$
- 或者直接用 shell 法 $2\pi\int x\,y\,dx$,唔使判斷實心空心,最穩陣
本題正正係「唔貼軸」,所以 disc 法嘅 $\frac{32\pi}{5}$ 係錯的。
Q13. 由 $y = x$ 與 $y = x^2$ 圍成的區域繞 x 軸旋轉,求體積。
答案
$$V = \pi\int_0^1(x^2 - x^4)dx = \pi\left(\frac{1}{3}-\frac{1}{5}\right) = \frac{2\pi}{15}$$
14.6 綜合長題(模擬 Section B)
Q14. 設 $f(x) = xe^{-x}$。
(a) 求 $f'(x)$ 及 $f''(x)$。
(b) 求曲線 $y = f(x)$ 在 $x = 1$ 處的切線方程。
(c) 求 $\displaystyle\int_0^1 xe^{-x}dx$。
(d) 求曲線 $y = f(x)$ 與 x 軸及直線 $x = 1$ 所圍區域的面積。
(e) 該區域繞 x 軸旋轉,求旋轉體體積(答案以 $\pi$ 及 $e$ 表示)。
答案
(a) $f'(x) = e^{-x}(1-x)$;$f''(x) = e^{-x}(x-2)$。
(b) 切點 $\left(1, e^{-1}\right)$,斜率 $f'(1) = 0$。切線:$y = e^{-1}$(水平線)。
(c) 分部積分 $u = x$, $dv = e^{-x}dx$:
$$\int_0^1 xe^{-x}dx = \Big[-xe^{-x}\Big]_0^1 + \int_0^1 e^{-x}dx = -e^{-1} + \Big[-e^{-x}\Big]_0^1 = -e^{-1} + 1 - e^{-1} = 1 - \frac{2}{e}$$
(d) 在 $[0,1]$,$f(x) \ge 0$,故面積 $= \displaystyle\int_0^1 xe^{-x}dx = 1-\dfrac{2}{e}$。
(e)
$$V = \pi\int_0^1 x^2e^{-2x}dx$$
兩次分部積分($u = x^2$, $dv = e^{-2x}dx$):
$$= \pi\left[-\frac{x^2}{2}e^{-2x}\right]_0^1 + \pi\int_0^1 xe^{-2x}dx$$
$$= -\frac{\pi}{2}e^{-2} + \pi\left(\Big[-\frac{x}{2}e^{-2x}\Big]_0^1 + \frac{1}{2}\int_0^1 e^{-2x}dx\right)$$
$$= -\frac{\pi}{2e^2} + \pi\left(-\frac{1}{2e^2} + \frac{1}{2}\cdot\frac{1-e^{-2}}{2}\right) = \frac{\pi}{4}\left(1 - \frac{5}{e^2}\right)$$
Q15. 設 $C$ 為曲線 $y = \dfrac{1}{x}$($x > 0$)。
(a) 求 $C$ 在 $x = 1$ 處的切線 $L$ 的方程。
(b) 求 $L$、$C$ 及直線 $x = 2$ 所圍區域的面積。
(c) 該區域繞 x 軸旋轉,求體積。
答案
(a) $y' = -\dfrac{1}{x^2}$,在 $x=1$ 斜率 $-1$。切點 $(1,1)$。$L$:$y - 1 = -(x-1) \Rightarrow y = 2 - x$。
(b) 在 $[1,2]$:取 $x = 1.5$,$C$ 給 $\frac{2}{3}\approx 0.667$,$L$ 給 $0.5$。故 $C$ 在上。
$$\text{Area} = \int_1^2\left(\frac{1}{x} - (2-x)\right)dx = \Big[\ln x - 2x + \frac{x^2}{2}\Big]_1^2$$
$$= (\ln 2 - 4 + 2) - \left(0 - 2 + \frac{1}{2}\right) = \ln 2 - 2 + \frac{3}{2} = \ln 2 - \frac{1}{2}$$
驗算:$\ln 2 \approx 0.693$,故面積 $\approx 0.193 > 0$ ✓(若算出負數,表示上下寫反了,要回頭檢查。)
(c)
$$V = \pi\int_1^2\left[\frac{1}{x^2} - (2-x)^2\right]dx = \pi\left[-\frac{1}{x} + \frac{(2-x)^3}{3}\right]_1^2$$
$$= \pi\left[\left(-\frac{1}{2}+0\right) - \left(-1 + \frac{1}{3}\right)\right] = \pi\left(-\frac{1}{2}+\frac{2}{3}\right) = \frac{\pi}{6}$$
驗算:體積必為正 ✓。另外體積 $\frac{\pi}{6}\approx 0.524$,面積 $\approx 0.193$,而區域最大半徑約 $0.667$ → 體積量級合理。
Q16. 用梯形法,取 5 個子區間,估算 $\displaystyle\int_1^2\frac{1}{x}dx$,答案取 4 位小數,並解釋為何比真值 $\ln 2$ 大。
答案
$h = 0.2$。
| $x$ | 1.0 | 1.2 | 1.4 | 1.6 | 1.8 | 2.0 |
|---|---|---|---|---|---|---|
| $1/x$ | 1.0000 | 0.8333 | 0.7143 | 0.6250 | 0.5556 | 0.5000 |
$$\approx \frac{0.2}{2}\Big[1.0000 + 2(0.8333+0.7143+0.6250+0.5556) + 0.5000\Big]$$
$$= 0.1\Big[1.5000 + 2(2.7282)\Big] = 0.1(1.5000 + 5.4564) = 0.6956$$
真值 $\ln 2 \approx 0.6931$。梯形法高估,因為 $y = \frac{1}{x}$ 在 $[1,2]$ 上 $y'' = \frac{2}{x^3} > 0$,曲線凹向上,弦(梯形頂邊)在曲線之上。
15. 一頁公式速查(可直接撕落嚟背)
基礎
$$\int x^n dx = \frac{x^{n+1}}{n+1}+C \quad (n\ne -1) \qquad \int\frac{dx}{x} = \ln\lvert x\rvert + C$$
$$\int e^x dx = e^x + C \qquad \int a^x dx = \frac{a^x}{\ln a}+C$$
$$\int\sin x\,dx = -\cos x + C \qquad \int\cos x\,dx = \sin x + C$$
$$\int\sec^2x\,dx = \tan x + C \qquad \int\tan x\,dx = \ln\lvert\sec x\rvert + C$$
技巧
$$\int f(ax+b)dx = \frac{1}{a}F(ax+b)+C$$
$$\int u\,dv = uv - \int v\,du \qquad \text{LIATE}$$
$$\sin x = \frac{2t}{1+t^2},\ \cos x = \frac{1-t^2}{1+t^2},\ dx = \frac{2dt}{1+t^2} \quad (t=\tan\tfrac{x}{2})$$
三角降次
$$\sin^2x = \frac{1-\cos 2x}{2} \qquad \cos^2x = \frac{1+\cos 2x}{2} \qquad \sin x\cos x = \frac{\sin 2x}{2}$$
應用
$$\text{Area} = \int_a^b\big[y_{\text{up}} - y_{\text{low}}\big]dx \qquad \text{Area} = \int_c^d x\,dy$$
$$V_x = \pi\int_a^b y^2 dx \qquad V_y = \pi\int_c^d x^2 dy \qquad V_{\text{washer}} = \pi\int(R^2-r^2)$$
$$L = \int_a^b\sqrt{1+(y')^2}\,dx \qquad S = 2\pi\int_a^b y\sqrt{1+(y')^2}\,dx$$
數值
$$\int_a^b f \approx \frac{h}{2}\big[f_0 + 2f_1 + \cdots + 2f_{n-1} + f_n\big], \quad h = \frac{b-a}{n}$$
微積分基本定理
$$\frac{d}{dx}\int_a^{g(x)} f(t)dt = f(g(x))\cdot g'(x)$$
16. 溫習路線圖(建議 5 日衝刺)
| 日 | 內容 | 產出 |
|---|---|---|
| Day 1 | §1 基礎公式 + §2 代換法 | 手寫公式表 1 張;做 Q1–Q2 |
| Day 2 | §3 分部積分 + §4 部分分式 | 做 Q3–Q7;默寫 LIATE |
| Day 3 | §5 定積分 + §6 面積 | 做 Q8–Q10;重做過去 3 年面積題 |
| Day 4 | §7 體積 + §9 梯形法 | 做 Q11–Q13、Q16;畫圖練習 |
| Day 5 | §8 應用 + §13 綜合長題 | 做 Q14–Q15;限時 25 分鐘 |
每日收尾 5 分鐘:讀 §11 失分總表,圈出今日錯過嘅項目。
最後一句:M2 積分題唔係考天才,係考紀律。公式背齊、四步流程寫齊、換限換齊、結論句寫齊 —— 呢四樣加起來已經保住 7 成分。難題係留給願意寫步驟嘅人嘅。